Maaaring tingnan ngayon ang magkawangis na kalagayan ng Filipino kung ihahambing sa Ingles, at ng wikang panlalawigan kung itatabi sa Tagalog.   Maaaring hindi na isalin sa Filipino ang mga akdang Ingles upang maunawaan ng mga Filipino.  Ngunit upang ipaintindi ang akdang Filipino sa labas ng bansa ay talagang dapat isalin kahit sa Ingles muna.   Siya rin ang relasyon ng Tagalog (bilang 'dominanteng' wika) sa wika ng ibang rehiyon.

Subalit hindi na makabuluhan ang pagtingin sa 'dominanteng' wika bilang nakatataas. Isang patibong ang ganitong pagpapakahulugan.  Nagkakaroon kasi ng panganib na ibaling sa sitwasyon ang di pag-usad ng panitikang pangrehiyon; ang magiging puno't dulo ng di pag-usad ng panitikan ay nakapako sa pagka-hindi-Tagalog nito.  At mula doon ay maaaring mahinuha na kailangan munang palakasin ang wika upang mapalakas ang sining, gayong ang kabaligtaran ang tunay na nangyayari:  Panitikan ang nagpapausad sa wika sapagkat may kakayahan itong sumalamin sa kasalukuyang kawikaan, at lumikha ng mga pagbabago.

Kakulitan at hungkag na kahambugan ang pagpilit sa iba na mag-aral ng wikang di-likas sa kanila para lamang mabasa nila ang isang akda.   Ang natural at makatotohanang daloy ay magsisimula sa paglikha ng isang magandang akda, ang pagsasalin nito sa ibang wika, ang pagbasa ng 'banyaga' sa salin na makapang-eengganyo sa kaniyang basahin ito sa orihinal nitong anyo, na lilikha ngayon ng pangangailangang aralin ang wikang ginamit sa pagkatha.

Ang pagtawag sa isang wika na 'dominante' ay hindi pagsuko ng sarili bilang mas mahina, ngunit pagkilala sa simple at di naman masamang katotohanang mas ginagamit o mas malawak ang paggamit ng wikang tinaguring 'dominante' nga.   Hindi na rin ito babagsak sa simpleng populasyon, o bilang ng taong gumagamit ng isang wika.  Dahil kung tutuusin, mas marami talagang nagsasalita ng Tsino sa mundo.  Tinatawag ang Ingles na 'most widely spoken language' na kaiba sa 'language spoken by the most number of people.'  Mas maraming lugar sa mundo ang nakaiintindi sa Ingles (at may nagsasabing tuluyan na nitong napalitan ang Pranses bilang wikang pandiplomasya) kaya't tinitingnan ito bilang 'dominanteng' wika.  Isa itong katotohanang maluwag na tinatanggap ng mga kababayan nating maka-Ingles, ngunit kapag inilapat ang kaparehong dahilan para sa Tagalog ay umaalma naman sila.

Dito rin nakaangkla ang pagsang-ayon ng iba sa EO210.  Tama lang talagang mag-aral tayo ng Ingles, sapagkat ito ang dominanteng wika sa mundo, at hindi dapat magpahulí ang Pilipinas sa paggamit nito.

At wala naman talagang tutol ang WIKA sa pag-aaral ng Ingles.  Tunay na sa larangan ng kalakalan at akademikong pagsaliksik ay napakalaking bagay ng kaalaman ng banyagang wika.  At maganda nga kung ito ang dahilan ng pamahalaan sa pagtulak sa mga mamamayang mag-aral ng Ingles – upang tuluyan nang makipagsabayan ang Filipino sa pandaigdigang kalakalan, diplomasya, at pang-akademikong pagsaliksik.  Ngunit hindi maaalis ang kutob kong gusto lamang ng gobyernong dumami ang mga Filipinong nagpapaalipin sa banyaga sa labas ng bansa bilang mga overseas contract worker, o sa loob ng bansa bilang mga call center agent.  Napakalaki nga naman ng naitutulong nila sa ekonomiya.  Pinipintuho ng kasalukuyang pamunuan ang pagdating ng búkas na lahat ng Filipino'y nasa labas na ng bansa, dili kaya'y maging tanging bansa sa Asyang sumusunod sa Central Standard Time.

Ngunit hindi nga ang pag-aaral ng Ingles ang kinakaharap nating suliranin, kundi ang pagtuturo gamit ang wikang ito.  Bukod sa nauna nang sinabi na nakapagpapabagal ito sa pagkatuto ng bata kung hindi naman ito ang kinalakhan niyang wika (tingnan ang ikaapat na talata sa unang bahagi), wala pa tayong ganap na mekanismo upang gamitin ito sa pagtuturo.  Mabuti sana kung nasisiguro na nating lahat ng guro (lalo na sa pampublikong mga paaralan) ay gagap na gagap na ang paggamit sa Ingles.  Alam nating hindi ito totoo.  At salamat sa EO210, makikinig ang mga mag-aaral natin sa mga guro nang wala silang maiintindihan sapagkat maski ang guro nila'y kulang ang kakayahan ipaintindi ang kaniyang sarili.

(Susunod: Ang Ingles at ang mga karatig nating bansa; at ang sinabi ni Simoun tungkol sa wika)